Βιωματικό εργαστήρι δημιουργικής γραφής
Τα εργαστήρια δημιουργικής γραφής υπήρχαν στην ακαδημαϊκή γειτονιά από τις αρχές ακόμη του προηγούμενου αιώνα, με τις ΗΠΑ να πρωτοστατούν στην ενσωμάτωσή τους στα αμερικανικά πανεπιστήμια. Το όνομά τους βέβαια θυμίζει περισσότερο μία από εκείνες τις έννοιες της «νέας εποχής», που αν και εξαιρετικά ευχάριστες στο αυτί δεν είσαι ποτέ σίγουρος για το τι ακριβώς σημαίνουν. Προσθέτοντας και τη λέξη βιωματικό στον τίτλο τους, όπως συνηθίζεται να γίνεται τα τελευταία χρόνια, καταλήγουμε να ξύνουμε το κεφάλι μας προσπαθώντας με φιλότιμο να μη χαθούμε στη μετάφραση.
Ο όρος δημιουργική γραφή χρησιμοποιείται για να περιγράψει αυτό που γενικότερα ονομάζουμε λογοτεχνία. Οπότε ένα εργαστήρι δημιουργικής γραφής θα πρέπει να είναι το μέρος όπου συναρμολογούνται συγγραφείς. Τρεις δόσεις ρήματα, πέντε ουσιαστικά, μερικές σταγόνες συντακτικού στις αρθρώσεις και με λίγο κούρδισμα, έτοιμος ο συγγραφέας. Όποιος πει ότι βιωματικός σημαίνει ότι ο συγγραφέας πρέπει να είναι ζωντανός, κόβεται από την τάξη και κάθεται στο τελευταίο θρανίο μαζί με εμένα που επίσης δεν είχα ιδέα περί τίνος πρόκειται ώσπου με κάλεσαν σε ένα τέτοιο εργαστήρι στη Βέροια. Χάρη στην εξέλιξη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της διάθεσης για δημιουργία, το ταξίδι στη γειτονική συμπρωτεύουσα για παρόμοιες εναλλακτικές μορφές ψυχαγωγίας και επιμόρφωσης δεν αποτελεί πλέον μονόδρομο.
Συνομιλώντας με τους ανθρώπους που διοργάνωσαν το εργαστήρι, ήρθα σε επαφή με τεχνικές που δε γνώριζα και είδα τη γραφή από μία πλευρά που δεν διαφημίζεται ιδιαίτερα στην παραδοσιακή παιδεία. Ο Σωτήρης Γάκος, διδάσκαλος δημιουργικής γραφής και δημοσιευμένος συγγραφέας μου είπε ό,τι χρειαζόταν να μάθω.
«Την τελευταία οκταετία πάνω κάτω, ξεκίνησε μία μεγάλη προσπάθεια από το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου με σεμινάρια από γνωστούς συγγραφείς προκειμένου να προωθηθεί η δημιουργική γραφή. Μέσα σε εργαστηριακούς κύκλους περιορισμένων συναντήσεων, 10 με 15 άτομα συναντιούνται για να επικοινωνήσουν τη δουλειά τους και για να επικοινωνήσουν μεταξύ τους. Βιωματικό σημαίνει ότι δεν υπάρχει η κλασική μορφή ενός σεμιναρίου έτσι όπως το έχουμε στο μυαλό μας, ο ομιλητής και αυτοί που ακούνε, αλλά σε βάζει στη διαδικασία της δημιουργίας. Τα εργαστήρια δημιουργικής γραφής ανάλογα με το είδος χωρίζονται στο διήγημα, στο μυθιστόρημα, στο ποίημα και στο παραμύθι. Τα στάδια της γραφής που ακολουθούνται είναι τρία: Το προσυγγραφικό, στο οποίο δουλεύεις ως εμψυχωτής και όχι ως διδάσκων για να δημιουργήσεις κίνητρα και για να μπορέσουν οι άνθρωποι που συμμετέχουν να εμπνευστούν και να πάρουν ιδέες. Π.χ. μπορούμε στην αρχή να ταυτίσουμε λέξεις με κάποια χρώματα. Υποσυνείδητα η επιλογή μίας λέξης με ένα χρώμα κάτι συμβολίζει, κάτι σημαίνει για αυτόν που το επέλεξε άρα αυτό το επεκτείνουμε. Το συγγραφικό στάδιο όπου γράφουμε σε συγκεκριμένα χρονικά όρια και με συγκεκριμένες τεχνικές. Και το μετασυγγραφικό στάδιο όπου γίνεται η ανάγνωση και ασκούμε την πρώτη κριτική. Ό,τι έχω εμπνευστεί και το έχω γράψει, στο τρίτο στάδιο θα το επικοινωνήσω. Δεν θα το κρατήσω στο συρτάρι μου»
Η συνεύρεση ανθρώπων με κοινό τους στοιχείο την αγάπη για το γράψιμο λειτουργεί αλληλοϋποστηρικτικά και σπρώχνει τον καθένα να γίνει όσο το δυνατόν καλύτερος σε ένα επάγγελμα ή χόμπι που η αμφιβολία μπορεί να το καταβροχθίσει σε δύο μπουκιές. Η Ευδοξία Αδαμίδου, ψυχολόγος και διοργανώτρια του σεμιναρίου εξηγεί τα κίνητρα του προγράμματος.
«Είναι το τρίτο σεμινάριο που οργανώνω, τα δύο προηγούμενα ήταν γύρω από την αφήγηση παραμυθιού γιατί έβλεπα την τάση που υπήρχε στη Θεσσαλονίκη τουλάχιστον, να γίνονται ομάδες δημιουργικής γραφής ενηλίκων και παιδιών και έψαχνα να κάνω κάτι που θα ενδιέφερε εμένα και θα ανήκε στον ευρύτερο χώρο της ψυχολογίας και της παιδαγωγικής. Στη Βέροια από όσο γνωρίζω δεν υπάρχει οργανωμένη προσπάθεια γύρω από τη δημιουργική γραφή και ήθελα να κάνω κάτι πιο δημιουργικό, το οποίο μπορεί ο οποιοσδήποτε να παρακολουθήσει και να φύγει ευχαριστημένος για το χρόνο που πέρασε εδώ»
Ένα σεμινάριο δημιουργικής γραφής, στον πυρήνα του, αποτελεί ένα εγχείρημα συνεχούς αυτοαξιολόγησης και ενδοσκόπησης που καθίζει μία μικρή εγκάρδια ομάδα ατόμων και την αναγκάζει να σταματήσει τις αναβολές και να γράψει κάτι τώρα, ακούγοντας στη συνέχεια μία κριτική που δεν θα την κάνει να κουλουριαστεί στη γωνία και να λικνιστεί μπρος και πίσω μέχρι να στεγνώσουν τα δάκρυά της. Η φιλοσοφία του προγράμματος βοηθάει θεμελιακά στο να ανακαλύψει ο καθένας τη δική του ταυτότητα με βάση την προσωπική του διαδρομή. Μόνο τότε θα μπορέσει να παράγει κείμενα που ο κόσμος θα θελήσει να διαβάσει γιατί θα αποτελούν την αστραφτερή, γλασαρισμένη αντανάκλαση των μύχιων, αθέατων προβληματισμών που ζουν αναρριχητικά μέσα σε όλους μας.
Κείμενο – Φωτογραφίες: Στεφανία Βερροιώτου
Επιμέλεια: Αλέξανδρος Κόγκας & Ιάκωβος Καγκελίδης